Samarqand Moviy Gumbazlari: Qadimiy Koshinlar Sirlari
Temuriylar davri me’morchiligining cho‘qqisi va asrlar sinovidan o‘tgan moviy tuslar jozibasi haqida.
Samarqandga qadam qo‘ygan har bir sayyohni eng avvalo gumbazlarning firuza va lojuvard tuslari maftun etadi. XIV-XV asrlarda Amir Temur va uning avlodlari tomonidan bunyod etilgan me’moriy durdonalar nafaqat imperiyaning qudratini, balki nozik san’at va ilm-fan uyg‘unligini ham namoyon etadi.
Sirli Ranglarning Kimyoviy Asosi
Qadimiy ustalarning gumbaz va peshtoqlar uchun ishlatgan koshinlari g‘ayrioddiy mustahkamlikka ega bo‘lgan. O‘sha davrda sir tayyorlashda kobalt, mis oksidi va maxsus kvars qumlaridan foydalanilgan. Haroratning pechda bir maromda saqlanishi koshin yuzasida shaffof, quyosh nurida yaltirab turuvchi shishasimon qatlamni hosil qilgan.
«Samarqandning moviy gumbazlari shunchaki osmon aksi emas, bu cheksizlik va ma’naviy xotirjamlikning moddiy gavdalanishidir.»
Shohi Zinda: Koshinlar Ensiklopediyasi
Agar siz koshinlar san’atining barcha turlarini bir joyda ko‘rishni istasangiz, Shohi Zinda majmuasiga borishingiz lozim. Bu yerdagi har bir maqbara o‘ziga xos uslubda bezatilgan: o‘yma koshin, mayolika va zarhalli sirlangan plitalar bir-birini takrorlamaydi.
- Mayolika: Oq loy ustiga chizilgan va bir necha bor pishirilgan nafis gulli naqshlar.
- O‘yma sirlangan sopol: Relyefli geometrik va xattotlik kompozitsiyalari.
- Mozaika: Minglab mayda koshin bo‘laklaridan terilgan ulkan pannolar.
Bugungi kunda mahalliy restavratorlar va xalqaro olimlar ushbu qadimiy texnologiyalarni saqlab qolish va qayta tiklash ustida izlanishlar olib bormoqda.